Flora Tatr – od regli po turnie
Tatrzański Park Narodowy zachwyca bogactwem roślinności, która zmienia się wraz z wysokością. W niższych partiach (regiel dolny) dominują lasy świerkowe z domieszką jodły i buka. Wyżej, w reglu górnym, króluje świerk, a na granicy lasu pojawia się kosodrzewina – charakterystyczny krzew tworzący zwarte połacie, który chroni stoki przed erozją.
Powyżej górnej granicy lasu rozciągają się hale i turnie, gdzie roślinność przystosowała się do surowego klimatu. Spotkamy tu wiele gatunków endemicznych, czyli występujących tylko w Tatrach. Są to m.in.:
- szarotka alpejska – symbol Tatr, porastająca wapienne skały;
- kozłek tatrzański – roślina o różowych kwiatostanach;
- goryczka wiosenna – o intensywnie niebieskich kwiatach;
- dzwonek alpejski – delikatna bylina zwisająca z urwisk;
- pierwiosnek łyszczak – tworzy kobierce na wilgotnych halach;
- limba – rzadkie drzewo iglaste, o długich igłach, rosnące w pojedynczych stanowiskach.
Nie można też zapomnieć o kosodrzewinie (limba górska) i róży alpejskiej, które nadają krajobrazom tatrzańskim niepowtarzalny charakter. Na halach i w kosówce często kwitną jaskry alpejskie, sasanki oraz soldanki. Każda pora roku odkrywa inne oblicze flory – wiosną lawinowo zakwitają krokusy, latem łany dzwonków i goryczek, a jesienią czerwienieją liście borówki czarnej.
Fauna – symboliczne gatunki i rzadkie okazy
Świat zwierząt Tatrzańskiego Parku Narodowego jest równie fascynujący. Wśród ssaków najłatwiej dostrzec kozicę – górską kozę, sprawnie poruszającą się po skałach. To zwierzę stało się symbolem Tatr i jest ściśle chronione. Równie charakterystyczny jest świstak, którego przeraźliwy gwizd ostrzega przed niebezpieczeństwem. Na halach żyją tez sarny i jelenie, a w lasach niedźwiedź brunatny, ryś oraz wilk. Mniejsze drapieżniki to lis, kuna leśna i gronostaj.
Ptaki tatrzańskie zachwycają ornitologów. Do najcenniejszych należą:
- orzeł przedni – król tatrzańskiego nieba;
- sokół wędrowny – majestatyczny myśliwy;
- głuszec – duży ptak leśny, rzadko spotykany;
- cietrzew – zamieszkujący kosodrzewinę;
- płochacz halny (siwernik) – ptak górskich hal;
- pomurnik – specjalista od stromych skał.
W górskich potokach i jeziorach (stawach) żyje pstrąg potokowy, a w wilgotnych miejscach – salamandra plamista o żółto-czarnym ubarwieniu. Wśród płazów warto wymienić traszkę tatrzańską, endemit tych gór. Z gadów spotkamy żmiję zygzakowatą i padalca.
Życie zwierząt jest ściśle powiązane z piętrami roślinności – w lesie znajdziemy jelenie i niedźwiedzie, na halach stada kozic i świstaków, a w piętrze turni – nieliczne gatunki ptaków i ssaków. Obserwowanie dzikich zwierząt wymaga cierpliwości i szacunku; obowiązuje zakaz zbaczania z wyznaczonych szlaków oraz płoszenia fauny.
Ochrona przyrody w Tatrzańskim Parku Narodowym
Tatrzański Park Narodowy został utworzony w 1954 r., aby chronić unikalne ekosystemy. Dziś wielkość parku to ok. 212 km². Dzięki ochronie ścisłej (np. w rezerwatach) przetrwały rzadkie gatunki, takie jak limba czy niedźwiedź brunatny. Niestety, turystyka masowa oraz zmiany klimatu zagrażają tatrzańskiej przyrodzie. Wprowadzono limity wejść na szlaki, a także odtwarza się zniszczone fragmenty hal (np. ograniczając wypas).
Ciekawostką jest fakt, że w Tatrach występuje aż ok. 1000 gatunków roślin naczyniowych, w tym około 30 endemitów tatrzańskich (jak jastrzębiec turni czy przytulia turniowa). Podobnie wśród bezkręgowców znaleziono wiele gatunków występujących tylko tutaj, np. motyle apollo i niepylaki mnemozyny.
Odwiedzając Tatrzański Park Narodowy, pamiętajmy o zasadzie „niczego nie niszcz, niczego nie zabieraj” – rośliny są chronione, a zwierzęta mają prawo do spokoju. Tylko wtedy przyszłe pokolenia będą mogły podziwiać to samo bogactwo, które my mamy szczęście oglądać dziś.