Przewodnik po zakopiańskich cmentarzach i ich historiach

Pęksowy Brzyzek – serce zakopiańskiej pamięci

Najsłynniejszą nekropolią Podhala jest Cmentarz Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku, założony w 1848 roku na stoku Gubałówki. To miejsce spoczynku ludzi, którzy tworzyli kulturalną i naukową tożsamość Zakopanego. Spacerując między starymi, drewnianymi i kamiennymi nagrobkami, natrafiamy na groby takich postaci jak:

• Jan Kasprowicz – poeta i tłumacz, rektor Uniwersytetu Lwowskiego;
• Stanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy) – dramatopisarz, malarz i filozof;
• Kornel Makuszyński – autor „Szatana z siódmej klasy” i „Koziołka Matołka”;
• Sabała (Jan Krzeptowski) – gawędziarz i przewodnik tatrzański, przyjaciel twórców Młodej Polski;
• Tytus Chałubiński – lekarz i przyrodnik, współtwórca Zakopanego jako uzdrowiska;
• Władysław Orkan – pisarz, autor „W roztokach”.

Na szczególną uwagę zasługuje kaplica cmentarna pw. św. Michała Archanioła z 1906 roku, zaprojektowana przez Stanisława Witkiewicza. Cmentarz jest żywą lekcją historii – każdy nagrobek opowiada o epoce, stylu i ludziach, którzy nadali Zakopanemu niepowtarzalny charakter. W 2008 roku nekropolia została wpisana na listę Pomników Historii.

Cmentarz parafialny – codzienna historia Zakopanego

Mniej znany, ale nie mniej ważny jest cmentarz parafialny przy ul. Nowotarskiej, założony w drugiej połowie XIX wieku. To tutaj spoczywa wielu zwykłych mieszkańców Zakopanego – górali, rzemieślników, przewodników i artystów ludowych. Nagrobki często wykonane są z miejscowego kamienia i zdobione regionalnymi motywami. Na cmentarzu znajdują się również groby zasłużonych dla miasta postaci, m.in. rodziny Gąsieniców, Chowańców oraz twórców stylu zakopiańskiego. Warto zwrócić uwagę na kaplicę cmentarną z 1908 roku, która pełni funkcję kościoła filialnego. Spacer między starymi alejkami to podróż w głąb lokalnej tożsamości – każdy nagrobek kryje historię rodziny, która przez pokolenia tworzyła Zakopane. Cmentarz parafialny jest także miejscem pamięci ofiar I i II wojny światowej, a w jego obrębie znajduje się kwatera żołnierzy poległych w 1914–1918 oraz mogiły cywilnych ofiar terroru hitlerowskiego.

Cmentarze wojenne i zapomniane mogiły

Zakopane skrywa również mniejsze nekropolie, które są świadectwem dramatycznych wydarzeń. Na Pęksowym Brzyzku wydzielono kwaterę wojenną, gdzie pochowano żołnierzy różnych narodowości – Polaków, Austriaków, Rosjan i Włochów – poległych w bitwach o przełęcze tatrzańskie. Osobny cmentarz choleryczny, założony w XIX wieku przy drodze na Olczę, przypomina o epidemiach, które dziesiątkowały ludność Podhala. Niewielkie mogiły rozsiane są też po tatrzańskich halach – to miejsca spoczynku ofiar lawin i tragicznych wypadków turystycznych. Odwiedzając te zapomniane groby, warto pamiętać, że każdy z nich to fragment wielkiej układanki, jaką jest historia Zakopanego i Tatr. Cmentarze